Bruksizm - zgrzytanie zębami i ból szczęki. Przyczyny, objawy i ćwiczenia

Czym jest bruksizm?

Bruksizm to powtarzające się, nieświadome zaciskanie zębów lub zgrzytanie nimi. Może pojawiać się w nocy, podczas snu (bruksizm senny), albo w ciągu dnia, najczęściej przy pracy przy komputerze, prowadzeniu auta czy w stresie (bruksizm w czuwaniu). Według międzynarodowego konsensusu ekspertów (Lobbezoo i wsp., 2018) bruksizm nie jest chorobą samą w sobie, tylko aktywnością mięśni żucia, która u części osób prowadzi do bólu i uszkodzeń zębów.

To częsty problem. Badania szacują, że bruksizm w czuwaniu dotyczy ok. 22-31% dorosłych, a bruksizm senny ok. 8-15% (Manfredini i wsp., 2013). Wiele osób nie wie, że zgrzyta zębami - zwykle zauważa to partner albo dentysta.

Objawy bruksizmu - po czym go poznać

• ból lub zmęczenie mięśni szczęki po przebudzeniu,
• ból skroni i głowy, zwłaszcza rano,
• starte, ukruszone lub nadwrażliwe zęby, pękające wypełnienia,
• klikanie, trzeszczenie albo blokowanie w stawie przy otwieraniu ust,
• ból ucha lub uczucie „zatkanego” ucha bez infekcji,
• napięty kark i barki,
• odciski zębów na bokach języka i zgrubienie na wewnętrznej stronie policzka,
• powiększone, twarde mięśnie żwacze - twarz wydaje się szersza w dolnej części.

Przyczyny - dlaczego zgrzytamy zębami

Bruksizm ma zwykle kilka przyczyn naraz. Najczęstsze to:

• stres i napięcie emocjonalne - najsilniej powiązane z bruksizmem w ciągu dnia,
• zaburzenia snu - częste wybudzenia, chrapanie, bezdech senny,
• używki - kofeina, alkohol, nikotyna nasilają zgrzytanie w nocy,
• niektóre leki - np. część leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI,
• nawyki - trzymanie zębów w kontakcie, obgryzanie długopisu, żucie gumy,
• postawa „głowa do przodu” - zwiększa napięcie mięśni szyi i żuchwy.

Dawniej za główną przyczynę uważano zły zgryz. Obecne badania nie potwierdzają, że sam zgryz wywołuje bruksizm, dlatego leczenie skupia się na mięśniach, nawykach, stresie i śnie.

Czym grozi nieleczony bruksizm?

Siła zaciskania w nocy może być wielokrotnie większa niż przy jedzeniu. Z czasem prowadzi to do ścierania szkliwa, pęknięć zębów i uzupełnień oraz przeciążenia stawów skroniowo-żuchwowych. U części osób rozwijają się zaburzenia czynnościowe stawu skroniowo-żuchwowego (TMD) - przewlekły ból twarzy, ograniczone otwieranie ust i nawracające bóle głowy.

Jak leczyć bruksizm - co pomaga

Najlepsze efekty daje połączenie opieki dentysty i fizjoterapeuty:

• Szyna relaksacyjna od dentysty - chroni zęby przed ścieraniem w nocy. Nie wyleczy samego zaciskania, ale zapobiega uszkodzeniom.
• Fizjoterapia stomatologiczna - terapia manualna mięśni żucia (żwaczy, skroniowych, skrzydłowych), praca ze stawem skroniowo-żuchwowym, karkiem i postawą oraz ćwiczenia do domu. Badania pokazują, że terapia manualna i ćwiczenia zmniejszają ból i poprawiają otwieranie ust w TMD (Armijo-Olivo i wsp., 2016).
• Praca z nawykami w ciągu dnia - nauka spoczynkowej pozycji żuchwy i przypominajki w telefonie.
• Redukcja stresu i higiena snu - stałe pory snu, mniej kofeiny po południu, ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne.
• Toksyna botulinowa - stosowana przez lekarza w wybranych przypadkach, gdy inne metody nie wystarczają.

Ćwiczenia na bruksizm i ból szczęki do domu

Wykonuj je spokojnie, bez bólu, 2-3 razy dziennie:

1. Pozycja spoczynkowa żuchwy. Usta zamknięte, zęby rozsunięte, czubek języka oparty za górnymi zębami. Sprawdzaj tę pozycję kilka razy dziennie - zęby powinny stykać się tylko przy jedzeniu.
2. Kontrolowane otwieranie. Język przy podniebieniu, powoli otwieraj usta, aż poczujesz, że język chce się oderwać. Zamknij. 10 powtórzeń przed lustrem, pilnując, by żuchwa nie uciekała w bok.
3. Automasaż żwaczy. Opuszkami palców okrężnie masuj mięśnie na policzkach przez 1-2 minuty, szczególnie wieczorem.
4. Rozluźnienie skroni. Delikatny masaż okolicy skroni połączony z wolnym oddechem przez nos.
5. Cofanie brody. Siedząc prosto, lekko cofnij brodę, wydłużając tył szyi. 10 powtórzeń - to zmniejsza napięcie karku, które łączy się z napięciem szczęki.

Fizjoterapia przy bruksizmie w Kłobucku

W Active Therapy Studio przy ul. Szkolnej 22 prowadzimy fizjoterapię stomatologiczną. Pierwsza wizyta to rozmowa, badanie stawów skroniowo-żuchwowych, mięśni żucia, karku i postawy, terapia manualna oraz plan ćwiczeń do domu. Współpracujemy z zaleceniami dentysty, np. przy noszeniu szyny. Dojeżdżają do nas pacjenci z Kłobucka i okolic Częstochowy. Studio jest otwarte od poniedziałku do piątku w godz. 8-21 i w sobotę w godz. 9-13.